Direnç Nedir? | Bilgiyes,Full Albüm indir,Elektrik Bilgileri,mp3 Dinle,Radyo lig,Ligtv,Msn,Film izle,Dizi izle,Canlı Dizi,Full Dizi

Direnç Nedir?

Direnç kelimesi, genel anlamda, “bir güce karşı olan direnme” olarak tanımlana bilir. Elektrik ve elektronikte direnç, iki ucu arasına gerilim uygulanan bir maddenin akıma karşı gösterdiÄŸi direnme özelliÄŸidir. Kısaca; elektrik akımına gösterilen zorluÄŸa DÄ°RENÇ denir. Direnç”R” veya “r” harfi ile gösterilir, birimi ohm (Ω) dur.

Direnç Sembolleri:

Eski
Yeni
Direnç Sembolleri
Direnç Sembolleri		 Direnç Sembolleri
Direnç Sembolleri		 Sabit Dirençler

Ayarlı Dirençler

Åžekil 1.1
Şekil 1.1- Dirençli bir devre

Direncin devredeki rolü:

Bir “E” gerilim kaynağına “R” direncinden, Åžekil 1.1′de gösterilmiÅŸ olduÄŸu gibi, bir ” I ” akımı akar.Bu üç deÄŸer arasında Ohm kanununa göre ÅŸu baÄŸlantı vardır.E=I.RBirimleri:
E: Volt I: Amper R: Ohm (Ω)

Direnç Türleri:

Dirençler iki gruba ayrılır:
  1. Büyük güçlü dirençler
  2. Küçük güçlü dirençler
  • Büyük Güçlü Dirençler;:

2W üzerindeki dirençler büyük güçlü direnç grubuna girer.

  • Küçük Güçlü Dirençler;
Küçük güçlü dirençlerin sınıflandırılması:
  1. Sabit Dirençler
  2. Ayarlı Dirençler
  3. Termistör (Terminstans)
  4. Foto Direnç (Fotorezistans)

Gerek büyük güçlü olsun, gerekse de küçük güçlü olsun, bütün dirençlerin belirli bir dayanma gücü vardır.

Bir Direncin Harcadığı Güç:

  1. U: Dirençteki gerilim düşümü (Volt)
  2. R: Direncin deÄŸeri (Ohm)
  3. I: Geçen akım (Amper)
  4. P: Direncin gücü (Watt)
Direnç Üzerinde Harcanan Güç Üç Şekilde İfade Edilir:
  1. Akım ve gerilim cinsinden: P=U.I ‘dır
  2. Akım ve dirençcinsinden; (ohm kanununa göre): U=I.R ‘dir.
    Bu “U” deÄŸeri P=U.I ‘da yerine konulursa: P= I2R olur.
  3. Gerilim ve dirençcinsinden; (ohm kanununa göre): I=U/R ‘dir.
    Bu “I” deÄŸeri, P=U.I ‘da yerine konursa,     P= U2/R olur.

Sabit Dirençler

Yapısı ve çeşitleri:

Sabit dirençler yapıldığı malzemenin cinsine göre üçe ayrılır:

  1. Karbon dirençler
  2. Telli dirençler
  3. Film dirençler
Film dirençler de ikiye ayrılır.
  1. İnce film dirençler
  2. Kalın film [Cermet "Sörmit" Okunur] dirençler

Karbon Dirençler

Karbon direncin yapısı:

Karbon direnç; kömür tozu ile, reçine tozunun eritilmesi ile elde edilir.
Karbon dirençler 1Ω ‘dan baÅŸlayarak bir kaç mega Ohm ‘a (MΩ) kadar üretilmektedir.

Başlıca kullanım alanları:

Bütün elektronik devrelerde en çok kullanılan direnç türüdür..

Åžekil 1.2(a)

ÅŸekil (a)

Åžekil (b)

Şekil 1.2- Değişik karbon dirençler

a) Küçük güçlü direncin kesit görüntüsü
b) Değişik güçteki dirençlerin 1/1 görüntüsü

Telli Dirençler

Telli dirençler gerek sabit direnç, gerekse de ayarlanabilen direnç olmak üzere, değişik güçlerde ve omajlar da üretilebilmektedir.

Telli Direncin Yapısı:

Telli dirençlerde, sıcaklıkla direnç değerinin değişmemesi ve dayanıklı olması için, Nikel-Krom, Nikel-Gümüş ve konstantan kullanılır.

Telli dirençler genellikle seramik gövde üzerine iki katlı olarak sarılır. Ãœzeri neme ve darbeye karşı verniklidir. Yalnızca, Åžekil 1.3(b)’de görüldüğü gibi ayarlı dirençte, bir hat boyunca tellerin üzeri kazınır.

10 Ω ile 100 KΩ arasında 30 W ‘a kadar üretilmektedir.

Åžekil 1.3 ‘te deÄŸiÅŸik telli direnç örnekleri verilmiÅŸtir.

Åžekil 1.3
Başlıca kullanım alanları:

Telekominikasyon ve kontrol doğrultucularda kullanılır.
Tellerin çift katlı sarılmasıyla endüksiyon etkisi kaldırılabildiğinden yüksek frekans devrelerinde tercih edilir.
Küçük güçlülerde ısınmayla direnci değişmediğinden ölçü aletlerinin ayarında etalon (örnek) direnç kullanılır.

Dezavantajları:

Direnç telinin kopması, çok yer kaplaması ve büyük güçlü olanlarının ısınması gibi dezavantajları vardır.

Film Dirençler

Film kelimesi dilimize Ä°ngilizce ‘den geçmiÅŸtir. Türkçe karşılığı zar ve ÅŸerit anlamına gelmektedir. Åžekil 1.4 ‘ten anlaşıldığı gibi direnç ÅŸerit ÅŸeklinde yalıtkan bir gövde üzerine sarılmıştır. Bu durumu, bir fotoÄŸraf filminin sarılışına benzetebiliriz.

Åžekil 1.4

Şekil 1.4 - Film direncin iç görünümü
İki tür film direnç vardır:
  1. İnce film dirençler
  2. Kalın film dirençler

1. İnce Film Dirençler:

İnce film dirençler şu şekilde üretilmektedir;
Cam veya seramik silindirik bir çubuk üzerine “Saf Karbon”,”Nikel - Karbon”,”Metal - Cam tozu” karışımı “Metal oksit” gibi deÄŸiÅŸik direnç sprey ÅŸeklinde püskürtülür.

Püskürtülen bu direnç maddesi, çok ince bir elmas uçla veya Lazer ışınıyla Åžekil 1.4 ‘te görüldüğü gibi, belirli bir geniÅŸlikte, spiral ÅŸeklinde kesilerek ÅŸerit sargılar haline dönüştürülür.
Şerit sargıdan biri çıkarılarak diğer sargının sarımları arası izole edilir. Şerit genişliği istenilen şekilde ayarlanarak istenilen direnç değeri elde edilir.

2. Kalın Film (Cermet) Dirençler:

Kalın film dirençler, seramik ve metal tozları karıştırılarak yapılır. Seramik ve metal tozu karışımı bir yapıştırıcı ile hamur haline getirildikten sonra, seramik bir gövdeye şerit halinde yapıştırılır fırında yüksek sıcaklıkta pişirilir.
Yukarıda açıklanan yöntemle, hem sabit hem de ayarlı direnç yapılmaktadır.
Başlıca kullanım alanları:
Tablo 1.1 ‘de görüldüğü gibi, film dirençler toleransı en küçük olan dirençlerdir. Yani, istenilen deÄŸer tam tutturulabilmektedir. Bu nedenle hassas direnç gerektiren elektronik devreler için çok önemli bir dirençtir.
Ayrıca maksimum akımda bile değeri pek değişmemektedir.

Direnç tipi

Karbon direnç

İnce film dirençler

Metal kalın film (cermet) direnç

Telli direnç

Karbon

Metal
Büyüklüğü 10Ω - 22MΩ 10Ω - 2MΩ 10Ω - 1MΩ 10Ω - 68MΩ 0,25Ω - 10KΩ
Toleransı ±%10 ±%5 ±%2 ±%2 ±%5
Maksimum gücü 250mW 250mW 500mW 500mW 2,5W
Yükteki değer değişimi %10 %2 %1 %0,5 %1
Maksimum dayanma gerilimi 150V 200V 350V 250V 200V
Yalıtkanlık direnci 109Ω 10¹ºΩ 10¹ºΩ 10¹ºΩ 10¹ºΩ
Gerilim sabiti 2000ppm/V 100ppm/V 10ppm/V 10ppm/V 1ppm/V
Çalışabildiği sıcaklık aralığı -40ºC +105ºC -40ºC +125ºC -55ºC +150ºC -55ºC +150ºC -55ºC +185ºC
Sıcaklık sabiti ±1200 ppm/ºC -1200 ppm/ºC ±250 ppm/ºC ±100 ppm/ºC ±200ppm/ºC
Gürültüsü 1 kW - 2µV/V,10 MW - 6µV/V 1µV/V 0,1µV/V 0,1µV/V 0,01µV/V
Lehim etkisi %2 %0,5 %0,15 %0,15 %0,05
NOT:
  1. 1ppm = 10-6 Ω başına değişim miktarı.
  2. Sıcaklık sabiti “+” ppm: Isındıkça artan direnç
  3. Sıcaklık sabiti “-” ppm: Isındıkça azalan direnç
    Örneğin; saf karbon direncin: Sıcaklık sabiti -1200ppm/ºC olup sıcaklığın her 1 artışında, direnci Ohm başına, 1200ppm=1200*10-6 =0,0012Ω azalmaktadır.
  4. Sıcaklık sabiti “±” ppm: ısındıkça artan, 0 ºC ‘nin altında soÄŸutulurken azalan direnç.
    ÖrneÄŸin; Bakırın direnci -234 ‘te sıfır olmaktadır.
  5. Gerilim sabiti: Dirence uygulanan gerilimin büyüklüğü oranında, direnci yukarıda verilen değer kadar düşmektedir.
    ÖrneÄŸin; 150Ω ‘luk bir “karbon film dirence” 30V uygulandığında direnci 30*150*10-6=0,45 kadar düşecektir.

Ayarlı Dirençler

Yapıları:

Ayarlı dirençler, direnç değerinde duruma göre değişiklik yapılması veya istenilen bir değere ayarlanması gereken devrelerde kullanılırlar.
Karbon, telli ve kalın film yapıda olanları vardır.
Aşağıda çeşitlerini anlatırken yapıları da daha geniş olarak anlatacağım.

Çeşitleri:
Ayarlı dirençler iki ana gruba ayrılır:
  1. Reostalar
  2. Potansiyometreler

Reostalar

Reostalar, Åžekil 1.6 ‘da verilmiÅŸ olan sembollerinden de anlaşıldığı gibi iki uçlu ayarlanabilen dirençlerdir. Bu iki uçtan birine baÄŸlı olan kayıcı uç, direnç üzerinde gezdirilerek, direnç deÄŸeri deÄŸiÅŸtirilir.

Åžekil 1.6 Åžekil 1.6 Åžekil 1.6
Şekil 1.6 - Reostanın değişik semboller ile gösteriliş

Reostaların da karbon tipi ve telli tipleri vardır. Sürekli direnç değişimi yapan reostalar olduğu gibi, kademeli değişim yapan reostalarda vardır.

Reostanın başlıca kullanım alanları:
Laboratuarlarda etalon direnç olarak, yani direnç değerlerinin ayarlanmasında ve köprü metodunda direnç ölçümlerinde, değişken direnç gerektiren devre deneylerinde, örneğin diyot ve transistor karakteristik eğrileri çıkarılırken giriş, çıkış gerilim ve akımlarının değiştirilmesinde ve benzeri değişken direnç gerektiren pek çok işlemde kullanılır.

Åžekil 1.7

Potansiyometreler

Potansiyometreler ÅŸekil 1.8 ‘de görüldüğü gibi üç uçlu ayarlı orta uç, direnç üzerinde gezinebilir.

Tablo 1.8
Şekil 1.8 - Potansiyometrenin gerilim bölücü olarak kullanılması

Potansiyometreler, yine Åžekil 1.8 ‘de belirtilmiÅŸ olduÄŸu gibi direnç deÄŸerinin deÄŸiÅŸtirilmesi yoluyla gerilim bölme, diÄŸer bir deyimle çıkış gerilimini ayarlama iÅŸlemini yapar.

Potansiyometrelerin baÅŸlıca uygulama alanları Tablo 1.3 ‘de verilmiÅŸtir.
Potansiyometre Çeşitleri:

Potansiyometreler aşağıdaki üç grup altında toplanabilir.

  1. Karbon Potansiyometreler
  2. Telli Potansiyometreler
  3. Vidalı Potansiyometreler

Karbon Potansiyometreler

Karbon potansiyometreler, mil kumandalı veya bir kez ön ayar yapılıp, bırakılacak ÅŸekilde üretilmektedir. Ayar için tornavida kullanılır. Bu türdeki potansiyometreye “Trimmer potansiyometre” (Trimpot) denmektedir.


(a) Mil Kumandalı
(b) Tornavida Ayarlı Trimpot

Åžekil 1.9 - Karbon Potansiyometreler

Åžekil 1.10
Åžekil 1.10 - Lineer ve logaritmik potansiyometrelerin karakteristik eÄŸrileri

A: Lineer potansiyometre çıkış gerilimindeki değişim
B: Logaritmik potansiyometre çıkış gerilimindeki değişim

Åžekil 1.10 ‘da gösterilmiÅŸ olduÄŸu gibi karbon potansiyometreler. Lineer (doÄŸrusal) veya logaritmik (eÄŸrisel) gerilim ayarı yapacak ÅŸekilde üretilir.

Şeklin köşesinde karakteristik eğrileri çıkarılan potansiyometre görülmektedir.

Yatay koordinat ekseni, potansiyometre fırçasının “a” ucuna göre dönüş açısını, gösteriyor.

Düşey koordinat ekseni ise, a-s uçlarından alınan Vas geriliminin , a-e uçları arasındaki Vae gerilimine oranını (Vas/Vae) göstermektedir.

Aynı şeyleri direnç değerleri üzerinde de söylemek mümkündür.

Şekilde, noktalı olarak çizilmiş olan A doğrusu, lineer potansiyometreye, B eğrisi ise logaritmik potansiyometreye aittir.

Potansiyometre fırçası “a” ucunda iken Vas çıkış gerilimi sıfır ‘dır.

Fırçanın 90° döndürülmüş olduğunu kabul edelim:
  • Potansiyometre lineer ise; Vas = 32/100*Vae = 0,32Vae olur.
  • Potansiyometre logaritmik ise; Vas = 8/100*Vae = 0,08Vae olur.

Yükselteçlerde volüm ve ton kontrolünde logaritmik potansiyometrelerin kullanılması uygun olur.

Dirençlerin hangi türden olduÄŸunun anlaşılmasını saÄŸlamak için, omaj deÄŸerinden sonra “lin” veya “log” kelimeleri yazılır.

Telli Potansiyometreler

Åžekil 1.11
Åžekil 1.11 - Telli potansiyometre

Telli potansiyometreler, bir yalıtkan çember üzerine sarılan teller ile bağlantı kuran fırça düzeninden oluşmaktadır.bu tür potansiyometrelerin üzeri genellikle açıktır. Tel olarak Nikel-Krom veya başka rezistans telleri kullanılır.

Vidalı Potansiyometreler

Åžekil 1.12
Şekil 1.12 - Vidalı Potansiyometrenin Kesit Görüntüsü

Vidalı potansiyometrede, sonsuz vida ile oluşturulan direnci taramaktadır. Üzerinde hareket eden bir fırça, kalın film (Cermet) yöntemiyle oluşturulan direnci taramaktadır. Fırça potansiyometrenin orta ayağına bağlıdır. Böylece orta ayak üzerinden istenilen değerde ve çok hassas ayarlanabilen bir çıkış alınabilmektedir.

Potansiyometrelerin başlıca kullanım alanları:

Potansiyometreler elektronikte başlıca üç amaç için kullanılırlar;

  1. Ön ayar için
  2. Genel amaçlı kontrol için
  3. İnce ayarlı kontrol için

Bu üç kullanılma amacı için potansiyometreden beklenen özellikler. Tablo 1.4 ‘te özetlenmiÅŸtir. Ayrıca, Tablo 1.5 ‘te de yukarıda açıklanan üç potansiyometre türünün kıyaslanması yapılmıştır.

Tablo 1.4. Potansiyometrelerin Kullanılma yerlerine göre özellikleri
Tipi Uygulama örneği Seçim Töleransı Doğrusallık (Lineerite) Kararlılık (Stabilite) Ömrü boyunca ayar gereksinimi
Ön ayar Darbe jenaratorun de darbe genişliği ayarı
±%20
Önemli değil
Yüksek
±%2
50 ‘den az
Genel amaçlı kontrol Yükselteçte ses ve ton ayarı
±%20
±%10
Orta
±%10
10000
İnce ayarlı kontrol
Skoptaki genlik ayarı, haberleşmede frekans ayarı
±%20
±%0.5
Yüksek
±%0.5
50000
Tablo 1.5. Potansiyometrelerin kıyaslama tablosu

Tipi

 Türü Değeri Toleransı Gücü (W) Sıcaklık sabiti Kararlılık (Stablite) Ömrü
Karbon pot. (Trimmer) Lineer veya logaritmik 100-10M
±%20
0.5 - 2
± 700 ppm/°C
100 K altında
± 1000 ppm/°C
100 K üstünde
±%20
 20000 dönüş
Telli pot. Lineer 10-100K
±%5
±%3
3
100 ppm/°C
50 ppm/°C
±%5
±%2
 20000 - 100000 arası dönüş
Vidalı pot. Lineer 10-500K
±%10
1
±200 ppm/°C
±%5
 500 kademe

Değişken Dirençler

İki gruba ayrılır:

  • Termistör (Terminstans)
  • Fotorezistans

rmistör (Terminstans)

Termistörler ısınınca direnci değişen elemanlardır.

Termistörler sıcaklık sabitine göre ikiye ayrılırlar:
  1. Pozitif sıcaklık sabitine sahip dirençler (PTC)
  2. Negatif sıcaklık sabitine sahip dirençler (NTC)
1. PTC Dirençler

Pozitif sıcaklık sabitine (PTC) sahip dirençler ısındığı zaman, direnç değeri büyür. Metaller, özellikle de baryum titamat ve fungsten bu özelliğe sahiptir. Çok değişik kullanım alanları vardır.

Örneğin: Röleye paralel bağlanan PTC direnç rölenin gecikmeli çekmesini sağlar. Florasan lambalarda da starter yerine PTC direnç kullanılabilmektedir.

2. NTC Dirençler

NTC dirençler, ısındığı zaman direnç değerleri düşer, Germanyum, Silikon, ve metal oksitler gibi maddelerden üretilir.

Åžekil 1.13′ de bir NTC termistöre ait karakteristik eÄŸrileri verilmiÅŸtir.

Åžekil 1.13(a)
Åžekil 1.13(b)

Şekil 1.13- NTC Termistör karakteristik eğrileri

  • 40°C‘ ye kadar ısıtılan bir ortamdaki termistör direncindeki deÄŸiÅŸim;
  • DeÄŸiÅŸik sıcaklıklardaki Akım-gerilim (I,V) bağıntısı
NTC Termistörünün kullanım alanları:

NTC termistörlerin çok değişik kullanım alanları vardır.

  • Motor ve transformatör gibi aşırı ısınması istenmeyen sistemlere yerleÅŸtirilen NTC termistörün direnci fazla ısınmadan dolayı küçülen bir alarm ve koruma devresini harekete geçirir.
  • Bir su deposunda seviye kontrolü için yerleÅŸtirilen NTC direnci su seviyesi düşünce, ısınarak pompa devresini çalıştırır.
  • Bir motora seri baÄŸlanan NTC direnç önce küçük akım çekerek güvenli yol almasını saÄŸlar.
  • Röleye seri baÄŸlanan NTC direnç rölenin gecikmeli çalışmasını saÄŸlar.
Åžekil 1.14

Fotorezistans

Fotorezistansın çalışma prensibi NTC direncin çalışma prensibine yakındır. Fotorezistanslar, ışık etkisi altında kalınca direnci küçülen elemanlardır. En çok kullanılan fotorezistans maddesi kadmiyum sülfürdür. Kadmiyum sülfürden yapılmış olan bir fotorezistansın karanlıktaki direnci 10 MOhm olduÄŸu halde, gün ışığında 1 KOhm’ a düşmektedir.

Åžekil 1.15 ‘de, bir lamba devresine konulan fotorezistansın ışık etkisi ile direnci düşürülerek lambanın yakılışı gösterilmiÅŸtir.

Yorum takibi   
Geri izleme  
Yazıyı paylaÅŸ    2 Haziran 2008, 11:34
 Elektrik Genel
 Bugün 8 kez, toplam 150 kez okundu.

İçinizde kalmasın, siz de yorum yazın.

Diyod Nedir? »
Keywords: Direnç Nedir? , Direnç Nedir? indir, Direnç Nedir? yükle, Direnç Nedir? download, Direnç Nedir? indirmek istiyorum, Direnç Nedir? oku, Direnç Nedir? izle, Direnç Nedir? indir

  • Kategoriler

  • Reklam

  • Reklam

XML-Sitemap